Trzy prezentacje, jeden proces
Wszystkie trzy prezentacje opisują kolejne odcinki tego samego procesu badawczego (8 etapów z ćwiczenia 2). Ćwiczenia 1–2 to początek (po co badamy i jaki jest problem), ćwiczenie 4 to środek (narzędzie: kwestionariusz), ćwiczenie 5 to koniec (liczby, wykresy, raport).
| Etap | Nazwa | Gdzie na zajęciach |
|---|---|---|
| 1 | Określenie problemu badawczego | ćwiczenia 1–2 |
| 2 | Formułowanie hipotez | ćwiczenia 1–2 |
| 3 | Opracowanie planu badań: typ badań, zmienne, źródła | ćwiczenie 4 |
| 4 | Wybór metod i podmiotów gromadzenia informacji | ćwiczenie 4 |
| 5 | Gromadzenie informacji (dane pierwotne i wtórne) | ćwiczenie 4 |
| 6 | Rejestrowanie i przetwarzanie danych | ćwiczenie 5 |
| 7 | Analiza i interpretacja wyników | ćwiczenie 5 |
| 8 | Opracowanie raportu z badań | ćwiczenie 5 |
Nić przewodnia
Jedna zasada spina wszystkie zajęcia: każdy element badania wynika z poprzedniego i musi dać się „odczytać wstecz” aż do problemu decyzyjnego.
Problem decyzyjny → problem badawczy → hipotezy i pytania szczegółowe → zmienne i wskaźniki → pytania kwestionariusza → dane → statystyki i wykresy → raport → decyzja
Zasada nr 1 całego przedmiotu: „dokładne określenie, sformułowanie problemu stanowi połowę rozwiązania”. Jeśli pytanie w ankiecie albo wykres w raporcie nie odpowiada na żadne pytanie badawcze — jest zbędne.
Wzorce, które łączą wszystkie trzy prezentacje
Skala pytania decyduje o statystyce i wykresie
To najważniejsze powiązanie ćwiczenia 4 z ćwiczeniem 5. Na slajdach nie ma go wprost, ale wynika z definicji skal.
| Skala (ankieta) | Co wolno policzyć (wyniki) | Typowy wykres |
|---|---|---|
| nominalna (płeć, marka) | wskaźnik struktury, dominanta | kołowy, słupkowy |
| porządkowa (Likert, ranking, wykształcenie) | + mediana, kwartyle | słupkowy uporządkowany |
| przedziałowa (rok, temperatura) | + średnia, różnice | słupkowy / liniowy |
| ilorazowa (wiek, kwoty, 100 pkt) | + ilorazy („2× więcej”), wszystkie miary | histogram, rozrzutu |
Praktyczny wniosek: jeśli w raporcie chcesz podać średni wiek, w ankiecie pytaj o wiek liczbą, nie przedziałami. Jeśli wystarczy struktura (ile % ma 18–25 lat), przedziały są w porządku.
Wszystko wynika z problemu
Pytania kontrolne 1 i 2 z ćwiczenia 4 („po co to pytanie?”, „jaką ma wartość wskaźnikową dla problemu?”) to to samo, co etap 1 procesu z ćwiczenia 2. Raport z ćwiczenia 5 ma odpowiedzieć na problem badawczy, który z kolei ma umożliwić decyzję. Test: dla każdego wykresu w raporcie umiesz wskazać pytanie badawcze, na które odpowiada?
Zasada „nie za dużo”
Nie za wiele wyrazów w pytaniu, nie za wiele wyborów (max 3), nie za wiele zmiennych w segmentacji, w metryczce tylko to, co powiązane z celem. W badaniach „więcej” nie znaczy „lepiej” — znaczy mniej wypełnionych ankiet i gorszą jakość odpowiedzi.
Odpowiedzialność jest po stronie badacza
Respondent ma zrozumieć tak, jak badacz; za błędy językowe „winę ponosi badacz”; obraz rzeczywistości zależy od jakości zbierania i redukcji danych. Nie ma „złych respondentów”, są źle zaprojektowane narzędzia.
Spójność formalna obowiązuje na każdym etapie
Alternatywy na jednakowym poziomie ogólności i skala równoważna (ankieta) ↔ jedna czcionka, jedna kolorystyka, jednolite podpisy obiektów (raport). Ta sama zasada, dwa etapy.